Papier en karton worden vaak gepresenteerd als zeer circulaire materialen omdat ze goed recyclebaar zijn. In discussies over duurzaamheid wordt regelmatig gesteld dat papier tot wel 25 keer gerecycled kan worden. Die uitspraak verschijnt in sectorrapporten, presentaties en marketingmateriaal. Maar wat zeggen wetenschappelijke studies en Europese rapporten hierover?
Wat gebeurt er met papiervezels tijdens recycling?
Papier wordt gemaakt van cellulosevezels uit hout. Tijdens het recyclen worden gebruikte papierproducten opnieuw verpulverd en verwerkt tot nieuw papier of karton. Bij elke recyclingcyclus ondergaan de vezels echter fysieke veranderingen:
- de vezels worden korter
- de vezels verliezen sterkte en flexibiliteit
- een deel van het materiaal gaat verloren tijdens ontinkten, wassen en filtreren
Daardoor kan papiervezel niet onbeperkt opnieuw worden gebruikt.
Onderzoek en sectorstudies geven aan dat cellulosevezels gemiddeld ongeveer 5 tot 7 recyclingcycli kunnen doorlopen voordat ze te kort worden om nog sterk papier te vormen. Dit wordt bevestigd in verschillende technische studies en analyses van de papierketen.
Wat gebeurt er daadwerkelijk in de Europese papierketen?
In de praktijk ligt het aantal recyclingcycli lager dan het theoretische maximum. Volgens monitoringrapporten van de European Paper Recycling Council worden papiervezels in Europa gemiddeld ongeveer 3,5 keer hergebruikt voordat ze uit de keten verdwijnen.
Het EPRC-monitoringrapport (2022) laat zien dat ondanks een hoge inzamelingsgraad — ruim 70% van het papier en karton wordt ingezameld — vezelverlies onvermijdelijk blijft. Dat komt onder meer door:
- vezels die verloren gaan tijdens recyclingprocessen
- papierproducten die niet geschikt zijn voor recycling
- vervuiling of coatings
- export van oud papier
- toepassingen waarbij hoge kwaliteit vezels nodig blijven
Bron:
European Paper Recycling Council – Monitoring Report 2022.
Waarom nieuwe vezels nodig blijven
Omdat vezels na meerdere recyclingrondes te kort worden, moet de papierindustrie voortdurend nieuwe vezels uit hout toevoegen om de kwaliteit van papierproducten te behouden. Dit wordt ook bevestigd door studies van de Europese papierindustrie zelf.
De sectororganisatie Confederation of European Paper Industries beschrijft in haar rapporten over de papierketen dat verse vezels essentieel blijven om de kringloop van papier te laten functioneren.
Zonder de toevoeging van nieuwe vezels zou de kwaliteit van papierproducten snel afnemen.
Waar komt de claim van 25 recyclings vandaan?
De uitspraak dat papier tot 25 keer kan worden gerecycled komt uit laboratoriumonderzoek en theoretische modellering. In gecontroleerde omstandigheden kunnen vezels vaker worden hergebruikt dan in de echte papierketen.
Onderzoek naar vezelgedrag bij herhaald recyclen – onder meer uitgevoerd door universiteiten zoals Technische Universität Darmstadt en andere Europese onderzoeksinstituten – laat zien dat vezels onder ideale omstandigheden vaker kunnen circuleren. Maar deze omstandigheden verschillen sterk van industriële recyclingprocessen waarin vezelverlies, vervuiling en kwaliteitsvereisten een rol spelen.
Het verschil tussen theorie en praktijk verklaart waarom de gemiddelde levensduur van papiervezels in de Europese keten aanzienlijk lager ligt.
Circulariteit vraagt om meerdere oplossingen
Papierrecycling is een belangrijk onderdeel van de circulaire economie. Europa heeft zelfs een van de hoogste recyclingpercentages ter wereld voor papier en karton.
Tegelijkertijd tonen Europese rapporten, waaronder studies van de European Commission Joint Research Centre, aan dat circulariteit niet alleen draait om recycling. Ook materiaalgebruik, productontwerp, hergebruik en alternatieve materialen spelen een rol in het verminderen van de druk op natuurlijke hulpbronnen.
Door verschillende oplossingen naast elkaar te ontwikkelen – efficiënter recyclen, minder materiaalgebruik en innovatieve alternatieven – kan de papier- en verpakkingsketen verder verduurzamen.
Bronnen
- European Paper Recycling Council (EPRC), Monitoring Report 2022.
- Confederation of European Paper Industries – sectorrapporten over vezelgebruik en recycling.
- European Commission Joint Research Centre – studies over circular materials en resource efficiency.
- Onderzoek naar vezelveroudering bij papierrecycling van o.a. Technische Universität Darmstadt.
